‘Rysunek w psychoterapii’ – kilka komentarzy

‘Rysunek w psychoterapii’

- Gerald Oster, Patricia Gould. GWP 2004.

O tej książce postanowiłam napisać, kiedy wpadło mi w ręce jej nowe amerykańskie wydanie z 2004 roku, którego spora część została zmieniona. I nie ma się co dziwić, bo pierwsze wydanie, to które doczekało się polskiego tłumaczenia ukazało się po raz pierwszy w 1987 roku, czyli 20 lat temu.  Na ten znaczący fakt chciałam zwrócić uwagę, bo arteterapia od lat 80′, jako dyscyplina stosunkowo młoda, przeszła znaczacą przemianę. Co prawda książka nie jest o arteterapii a o rysunku w psychoterapii, temat terapii przez sztukę  został w książce poruszony, a ponieważ publikacja jest popularna, informacje w niej zawarte zostały wielokrotnie powielone w polskich książkach oraz licznych pracach studentów.

Nie zamierzam pisać recenzji, bo sama metod projekcyjnych w pracy nie używam. Używanie metod projekcynych jest jedną z charakterystycznych różnic pomiędzy arteterapią amerykańską a brytyjską. W Anglii na te metody patrzy się z pewnym powątpiewaniem (w kręgu areterapeutów) jako na redukcjonistyczne i instrumentalne. W Brytyjskiej arteterapii chodzi o relacje i proces twórczy, a w metodach projekcyjnych o język wizulany. Oczywiście jest to uproszczenie, bo arteterapia amerykańska jest przede wszystkim zróznicowana i możemy tam znaleść zarowno klasyczne podejścia freudowskie, podejcia edukacyjne, rysunki projekcyjne czy obrzędy szmańskie. Temat rzeka… W 1997 roku Andy Gilroy i Sally Skaife napisały bardzo ciekawy (i dość zabawny, choć to chyba nie było zamiarem) tekst do Inscape (Brytyjskiego journalu arteterapii) o swoich wrażeniach z udziału w Amerykańskiej Konferencji Arteterapii organizowanej przez AATA. Zwracają w nim uwagę na znaczące różnice w podejciu do arteterapii po obu stronach Atlantyku. Podzieliły się w tym artykule swoim zaskoczeniem, tym, że mimo mówienia tym samym językiem i potencjalnej swobodnej wymiany pomysłów nie do końca mogły zrozumieć podejście amerykańskie, ale również miały wrażenie, że Amerykanie nie do końca mogłi zrozumieć o co chodziło w ich podejciu… Przyczyn tych różnic doszukiwały się w strukturze służby zdrowia i pewnych cechach kulturowych. Bardzo ciekawy temat do rozważań… Szczególnie, że pod wieloma względami arteterapia polska jest bardziej podobna do amerykańskiej niż brytyjskiej.. ale to tyle podejściach…

Wracając do książki Oster i Gould… Tak jak mówiłam o metodach projekcyjnych pisać nie chcę, a jedynie odniosę się do rozdziałów początkowych, a szczególnie do fragmentu ‘Terapeuta posługujacy się sztuką – odrębna profesja’. Książka odnosi się do metod rysunkowych w psychoterapii, a nie do arteterapii, jednak ten mały fragment wprowadza według mnie trochę zamieszania i spotkałam się cytatami z tego podrozdziału w kilku pracach studentów. Przypuszczam, że te nieporozumienia wynikają w pewnych uproszczeń i skrótów myślowych, lub niejasnego tłumaczenia… trudno powiedzieć.

1. zdanie ‘sztuka jako technika terapeutyczna po raz pierwszy została zastosowana przez Margaret Naumburg (1966)…’ jest oczywiście nieprawdziwe. Już nie chodzi o plemienne tradycje z przed tysięcy lat… Pierwsze praktyki, które uważa się za arteterapię istniały od lat 1930. Jeżeli juz kogoś uważa się za prekursora to Adriana Hilla (1938), który ponoć pierwszy użył terminu arteterapia. Po drugie Naumburg swoją metodę stworzyła znacznie wcześniej niż w 1966 roku,  a zdanie to sugeruje, że arteterapia powstała w latach 60′. Czyli odebrano jej prawie połowę czasu istnienia.

2. zdanie ‘kontynuatorką pracy Margaret Naumburg w latach pięćdziesiątych była Edith Kramer…’ Jeżeli już to oponentką, a nie kontynuatorką. Co prawda Kramer zaczęła swoją pracę później niż Naumburg i jej pierwsze publikacje ukazały się później, niemniej jednak obie panie pracowały przez lata równolegle. Ich koncepcje bardzo się od siebie różniły, co zapoczątkowało konflikt w obrębie amerykańskiej arteterapii pomiędzy podejściem ‘sztuka jako terapia’ i ‘sztuka w psychoterapii’ o czym bardzo szczegółowo piszą Borowski Junge i Asawa w “History of art therapy in the United States’ (1994).

3. zdanie ‘Ostatnio za sprawą humanistycznego nurtu w psychologii, terapia sztuką stała się samodzielną techniką terapeutyczną, w której szczególną uwagę przywiązuje się do samego dzieła.’ Psychologia humanistyczna oczywiście wpłynęła na rozwój arteterapii, szczególnie amerykańskiej, ale po pierwsze nie ostatnio (tutaj daje znać różnica w czasie wydania amerykańskiej i polskiej publikacji) a w latach 60′ i 70′. Po drugie sztuka w arteterapii nie jest techniką i tutaj chciałam oddać glos wcześniej wspomnianej w publikacji Hannie Jaxie Kwiatkowskiej – ‘jedyną techniką w arteterapii jest relacja i nikt mi nie powie, że jest inaczej’ (z jej artykułu w Amerykańskim Journalu Arteterapii, potem sprawdzę w notatkach z którego roku). I po trzecie, do dzieła (?) przywiązuje się stosunkowo małą wartość. Jest niewiele koncepcji, które podkreślają wartość produktu, znacznie częściej mówi się o procesie i to jemu przypisuje się nadrzędną wartość.

I to tylko ze str. 20. Nie czepiałabym się poszczególnych zdań, szczególnie w publikacji tłumaczonej ich sens może zostać nie co zmieniony, jednak… Nie ma w Polsce dostępu do publikacji zagranicznych, jeśli jakaś zostaje przetłumaczona na polski pojawia się od razu w bibliografiach wszystkich prac na temat arteterapii, nawet jeśli jest to temat marginalnie w niej poruszony. Błędy/nieporozumienia są wielokrotnie powtarzane i utrwalane. Mimo, że mogą się tutaj wydawać mało znaczące utrudniają jasne myślenie o tym czym jest arteterapia i jak się rozwija.

A oprócz tego to zachęcam do przeczytania książki, bo jest przyzwoita.